| تاریخ ارسال: ۱۳۹۷/۲/۲۱ | 

آیین نامه مالکیت فکری


مقدمه
امروزه
یکی از مسائل اصلی دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی مشخص کردن قوانین و سیاست‌های مالکیت فکری به منظور شفاف‌سازی حق استفاده از امتیاز و منافع حاصل از طرح‌های تحقیقاتی می‌باشد که با استفاده از منابع، تجهیزات و بودجه دولتی اجرا گردیده‌اند. از این طریق رابطه بین مراکز تحقیقاتی و محققین تعیین می‌شود و با تنظیم سیاست‌های کلی و خط مشی‌ها می‌توان در مسیر تولید علم و ایجاد نوآوری در صنعت و بازگشت منافع آن به جامعه قدم برداشت. حمایت از حقوق مالکیت فکری نقش اساسی و تعیین‌کننده در ایجاد زمینه ابتکار و نوآوری، توسعه اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و رشد سرمایه‌گذاری و تجارت بین المللی دارد. حقوق مالکیت فکری شامل دو دسته مالکیت معنوی و مالکیت مادی است. مالکیت معنوی صرفاً جنبه اعتباری و معنوی دارد و به مالک آن امکاناتی برای حفاظت از مالکیت خود می‌دهد. دسته دیگر مالکیت فکری مالکیت مادی است که شامل اعطای بهره‌برداری مالی و منافع تجاری حاصل از مالکیت فکری و در نتیجه اعطای درآمدهای حاصل به مالک مادی، که شخص حقیقی یا حقوقی است، می‌شود. مالکیت معنوی به هیچ عنوان قابل واگذاری نیست، اما مالکیت مادی قابل خرید و فروش است.

آیین‌نامه پیش رو حاصل  بررسی NIH[۱]، EC[۲]، WIPO [۳]و برخی از دانشگاه‌های دنیا، تجمیع اطلاعات بدست آمده از تجربیات خارجی و داخلی و هماهنگ سازی آن با اهداف مؤسسه تحت عنوان " حمایت از انجام پروژه‌های پژوهشی، مخصوصا طرح‌های کلان و استراتژیک، در زمینه‌های علوم پزشکی و ارتقای سلامت"، " هدایت، نظارت و حمایت مادی و معنوی از پروژه‌های تحقیقاتی علوم پزشکی" و " تبدیل نتایج تحقیقات به اقدامات عملی در بهینه‌سازی نظام نوین سلامت در کشور" می‌باشد.
 
مؤلفه‌های مالکیت معنوی
مالکیت معنوی شامل بخش‌های مختلف ‌می‌شود که هر کدام از آنها سعی بر آن دارند تا گوشه ای از مالکیت‌های معنوی را پوشش دهند. مالکیت معنوی مشتمل بر ۸ مولفه استاندارد ‌می‌باشد. این تعداد قطعا ثابت نیستند و به مرور زمان مورد مطالعه و گسترش بیشتر قرار خواهند گرفت. مولفه‌های مالکیت معنوی عبارتند از:
حق اختراع [۴]:که مربوط به حق اختراعات است.
حق‌ کپی [۵]:که شامل هرگونه نوشته میشود.مثل کتاب ، مقاله و...
علامت تجاری [۶]:متعلق به آن دسته کارخانجات و یا سازمانهایی میشود که یک کالایی را عرضه ‌می‌کنند.
مسائل محرمانه تجارت [۷]:که مربوط به مسائل محرمانه ای است که شرکت‌ها تمایل به حفظ آن دارند.
حق کپی برداری [۸]:ممانعت از سواستفاده از علامت تجاری جهت تولید محصول.
قوانین اعتماد[۹]
حق طراحی [۱۰]
حق طرح سه بعدی[۱۱]
ما به بررسی حق اختراع می‌پردازیم. حق اختراع حقی را به مخترع و یا ایجادکننده آن میدهد تا دیگران را از استفاده تجاری، فروش و یا تغییر آن در یک دوره زمانی محدود باز دارد. در واقع جامعه این حق را به مخترع ‌می‌دهند و احترام میگذارند به این حق چرا که آن مخترع قرار است تا جزئیات این اختراع را در آینده ای نسبتا نزدیک در اختیار آنها قرار دهد. حق اختراع یک حق مالکیت معنویست که متعلق است به هرگونه وسیله ، ماده ، روش و یا پردازش که دارای خاصیتهای جدید بودن، خلاقانه بودن و مفید بودن باشد.
تعیین حق مالکیت از هر کشور به کشور دیگر متفاوت است و یک الگوی کلی برای استفاده از حق مالکیت وجود ندارد، تعیین حق مالکیت در حالت کلی تابع شرایط زیر است:
۱ -قوانین حقوقی کشورها
به طور کلی می‌توان رویکردهای اعطای حق مالکیت معنوی را در کشورهای مختلف به دو نوع تقسیم کرد:

 

                                                              [۱۲]  برتری استاد                   

در برخی نظام‌های حقوقی، طبق قاعده کلی مالکیت فکری، شخص مخترع یا پدیدآورنده، مالکیت اختراعات را به دست می‌آورد. در این نظام‌های حقوقی با توسل به فلسفه اولیه و زیربنایی نظام حقوق مالکیت فکری در ایجاد انگیزه اختراع، شخص مخترع، مستحق مالکیت اختراع شناخته شده است. در نظام‌های حقوقی که قائل به مالکیت مخترع هستند، مخترع تصمیم می‌گیرد که شخصاً اختراع را تجاری‌سازی کند و یا آن را برای تجاری‌سازی به شخص دیگری واگذار کند و یا در این باره از خدمات اداره یا دفتر انتقال فناوری دانشگاه استفاده کند و قسمتی از سود حاصل از تجاری سازی از این طریق را با دانشگاه شریک شود. کشورهای ایتالیا و سوئد از این رویکرد استفاده می‌کنند.
 

       مالکیت مؤسسه‌ای[۱۳]

در سال ۱۹۸۰ در ایاالت متحده امریکا قانونی به تصویب رسید که با توجه به نام پیشنهاد دهندگانش به قانون بای –دال [۱۴]معروف شد. این قانون ناظر به مالکیت اختراعاتی بود که با بودجه دولت در دانشگاهها به انجام می‌رسید. با توجه به اینکه این پژوهش‌ها به سفارش و با تأمین مالی دولت انجام می‌شدند، طبق استثنای اختراعات قراردادی، مالکیت آنان به دولت تعلق میگرفت. بای و دال، دو سناتور امریکایی با این استدلال که مالکیت دولت، تجاری‌سازی اختراعات را به تأخیر می‌ا‌‌ندازد پیشنهاد دادند مؤسسات غیرانتفاعی از قبیل دانشگاه‌ها و کسب و کارهای کوچک که با بودجه دولت اقدام به انجام طرح‌های تحقیقاتی می‌کنند و در نتیجه این پژوهش‌ها موفق به انجام اختراعی نیز می‌شوند، حق داشته باشند مالکیت اختراع را برای خود حفظ کنند. در مقابل استفاده از این امتیاز، دانشگاه ملزم به انجام تعهداتی می‌شود. اول اینکه دانشگاه مکلف است اختراع را به ثبت برساند. دوم مخترع را نیز باید در عواید حاصل از تجاری‌سازی اختراع سهیم کند. سوم دانشگاه مکلف است مجوز بهره‌برداری از اختراع را ترجیحاً به کسب و کارهای کوچک واگذار کند. در این میان، دولت نیز دارای مجوز غیرانحصاری جهانی برای بهره‌برداری از اختراع است. این رویکرد به دو گروه تقسیم می‌شود. گروه اول مالکیت در ابتدا با مخترع می‌باشد اما در مدت زمان مشخصی بر طبق قرارداد مرکز تحقیقاتی می‌تواند ادعای حق مالکیت کند. مانند جمهوری چک و اتریش، ممکن است مرکز تحقیقاتی پاداشی برای محقق درنظر می‌گیرد مانند: مجارستان، لیتوانی
و گروه دوم از ابتدا مالک اختراع می‌باشد و به محقق پاداش و حق معنوی اختراع را می‌دهد. مانند دانمارک، فنلاند، آلمان و آمریکا
۲ - قوانین داخلی مراکز تحقیقاتی
۳- قرارداد فی‌مابین طرفین
قراردادی که بین محقق و مرکز تحقیقاتی منعقد می‌شود می‌تواند شامل موارد اعطا و سهم هر یک از طرفین در قبال حق اختراع باشد.

آیین نامه مالکیت فکری موسسه ملی توسعه تحقیقات علوم پزشکی ایران(نیماد)

 
[۱] National Institutes of Health, Intellectual Property Policy
[۲] European Commission, Management of intellectual property in publicly-funded research organizations: Towards European Guidelines
[۳] World Intellectual property Organization, FAQ,
[۴] patents
[۵] copyright
[۶] trademark
[۷] trade secret
[۸] passing off
[۹] low of confidence
[۱۰] design right
[۱۱] semiconductor regulation
[۱۲] Professor Privilege
[۱۳] Institutional Ownership
[۱۴] Bayh-Dole Act.


   
دفعات مشاهده: 678 بار   |   دفعات چاپ: 78 بار   |   دفعات ارسال به دیگران: 0 بار   |   0 نظر